งานท่อ
7 รายละเอียดงานท่อลม ที่ตัดสินว่าระบบจะดูดดีหรือดูดไม่ขึ้น
ระบบที่คำนวณมาอย่างดี อาจพังได้เพราะรายละเอียดเล็ก ๆ ตอนติดตั้ง ไม่ว่าจะเป็นข้องอหักศอก ท่อย่อยที่เข้าท่อหลักแบบตั้งฉาก หรือพัดลมที่ต่อชิดข้องอ ล้วนทำให้ลมหายและค่าไฟเพิ่มขึ้น นี่คือเช็กลิสต์ 7 ข้อตามหลักการออกแบบท่อลมอุตสาหกรรม
1. ข้องอต้องโค้งกว้าง
รัศมีความโค้งที่วัดตามแนวกึ่งกลางของข้องอ ควรอยู่ที่ 2 ถึง 2.5 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลางท่อ และควรมากกว่านั้นสำหรับฝุ่นที่ขัดสีรุนแรง ข้องอ 90° ของท่อกลมควรประกอบจาก 5 ชิ้นสำหรับท่อเล็กถึงราว 150 มม. และ 7 ชิ้นสำหรับท่อที่ใหญ่กว่านั้น ทั้งยังควรหนากว่าท่อตรงขนาดเดียวกันอย่างน้อย 2 เบอร์ เพราะข้องอคือจุดที่ฝุ่นกระแทกแรงที่สุด
2. ท่อย่อยเข้าท่อหลักแบบเฉียง ไม่ใช่ตั้งฉาก
- มุมที่ท่อย่อยเข้าท่อหลักควรเป็น 30° และไม่เกิน 45° ถ้าเป็นฝุ่นที่ขัดสีรุนแรง อาจกำหนดมุมให้เล็กกว่านี้
- ให้ท่อย่อยเข้าตรงช่วงที่ท่อหลักขยายขนาด และต่อเข้าทางด้านบนหรือด้านข้างของท่อหลัก
- ไม่ควรให้ท่อย่อย 2 ท่อเข้าตรงตำแหน่งเดียวกันคนละฝั่งของท่อหลัก เพราะลมจะปะทะกันเอง
3. เปลี่ยนขนาดท่อแบบค่อยเป็นค่อยไป
ท่อลดหรือท่อขยายควรยาวอย่างน้อย 5 หน่วย ต่อขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางที่เปลี่ยนไป 1 หน่วย (5:1) เลี่ยงการต่อท่อใหญ่เข้ากับท่อเล็กแบบหักมุมทันที และเลือกทางแยกทรง Y แบบสมมาตรแทนแบบที่เอียงไปข้างเดียว
4. มีท่อตรงก่อนเข้าพัดลม
ก่อนถึงปากดูดของพัดลม ควรมีท่อตรงยาวอย่างน้อย 6 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลางท่อ ข้องอที่ติดชิดปากพัดลมทำให้ลมเข้าใบพัดไม่สม่ำเสมอและหมุนวน พัดลมจึงทำงานได้ต่ำกว่าค่าในแคตตาล็อก ถ้าพื้นที่จำกัดจริง ต้องใช้ปากทางเข้าแบบค่อย ๆ ลดขนาด หรือใบบังคับทิศทางลม และควรปรึกษาผู้ผลิตพัดลม
5. ประตูปรับลม (Blast Gate) ต้องติดให้ถูกที่และล็อกไว้
- ติดห่างจากข้องอหรือสิ่งที่รบกวนลมอย่างน้อย 5 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลางท่อ
- ถ้าใช้ปรับสมดุลลม ให้ติดในท่อแนวตั้ง ประมาณกึ่งกลางระหว่างฮูดกับจุดรวมท่อถัดไป
- ปรับเสร็จแล้ว ล็อกตำแหน่งทันที ไม่เช่นนั้นอาจมีคนมาหมุนเล่นจนฮูดอื่นลมหาย
6. จุดเปิดทำความสะอาด (Cleanout)
ติดไว้ใกล้ท่อแนวนอน ข้องอ จุดรวมท่อ และท่อแนวตั้ง สำหรับท่อขนาดไม่เกิน 305 มม. ให้วางห่างกันไม่เกิน 3.7 เมตร ส่วนปลายท่อหลักทุกด้านควรเป็นฝาปิดที่ถอดได้ เพื่อให้ล้างท่อได้โดยไม่ต้องรื้อ
7. ที่แขวนท่อต้องรับน้ำหนักได้ แม้ตอน "ฝุ่นเต็มครึ่งท่อ"
ออกแบบจุดแขวนให้รับน้ำหนักตัวท่อ บวกกับน้ำหนักวัสดุที่เต็มครึ่งท่อ เพราะวันที่ฝุ่นสะสมมากกว่าที่คาดจะมาถึงเสมอ และอย่าให้น้ำหนักท่อไปกดทับฮูดหรือเครื่องจักร ส่วนท่ออ่อน (Flexible Duct) ใช้เท่าที่จำเป็น เลือกแบบที่ไม่ยุบตัว และให้สั้นที่สุดเท่าที่ทำได้ (ราวไม่เกิน 0.6 เมตร)
ตารางสรุปสำหรับเช็กหน้างาน
| จุดที่ตรวจ | เกณฑ์ |
|---|---|
| รัศมีข้องอ | 2–2.5 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลาง |
| มุมท่อย่อยเข้าท่อหลัก | 30° (ไม่เกิน 45°) |
| ความยาวท่อลดขนาด | อย่างน้อย 5:1 |
| ท่อตรงก่อนพัดลม | อย่างน้อย 6 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลาง |
| ระยะ Blast Gate จากข้องอ | อย่างน้อย 5 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลาง |
| ระยะห่าง Cleanout (ท่อ ≤ 305 มม.) | ไม่เกิน 3.7 เมตร |
| ความยาวท่ออ่อน | สั้นที่สุด ราวไม่เกิน 0.6 เมตร |